de Sofia Stuflesser
La Repartizion scola y cultura ladina se à cruzià de ti pité al personal nseniant y a chi che lëura tla Ntendënza ladina l mesun de fé n’ena de Erasmus+ oradecà per giapé mpulsc nueves y miuré nscila nosc sistem scolastich. N pudova crì ora sce n ulova fé n curs o n job shadowing, chël uel dì jì a cialé coche d’autra scoles, istituzions o lies lëura y ie urganisedes. L viac me ei metù a jì nstëssa, cuntatan la singula urganisazions. L viac ie dut unì finanzià dal’Europa.
Ie é tëut la dezijion de mparé a cunëscer la rujeneda basca, nce tlameda euskara, che ie na rujeneda unica y pre-indoeuropea, mparenteda cun degun’ autra, y perchël povester la plu vedla dl’Europa. La vën rujeneda tl nord dla Spania y tl sud-vest dla Franzia. Chësta grupa de rujeneda ie scialdi inant n cont dla scunanza y promozion dla rujeneda y cultura. Daviadechël ei n generel mparà a pensé majer, nce coche cumenanza ladina. L ie stat na esperienza dut ntëur scialdi scialdi bela. É mparà propi truep y giapà de bona ideies che pudessan sëurantò per nosta cumenanza. Davia che l ie truep da cunté iel plu articuli de chësc argumënt, partii su te plu pertes.
L raion
L’Euskal Herria (Paesc Basch) ie tla penijula iberica, spartida dal cunfin danter la Spania y la Franzia.1https://en.wikipedia.org/wiki/Basque_Country_%28greater_region%29#/media/File:Euskal_Herria_Europa.png | Cherta y bandiera dl’Euskal Herria2https://www.alamy.com/administrative-map-of-the-french-and-spanish-part-of-the-basque-country-with-flag-image433582933.html
Basch, o Euskara coche n dij, vën rujenà tla Euskal Herria, per ladin: Paesc Basch. La Euskal Herria ie spartida dal cunfin naziunel danter la Spania y la Franzia. La majera pert dl Paesc Basch ie tla Spania, cun ntëur a 700.000 persones che l rejona. Tla Franzia al incontra vëniel rujenà da za. 50.000.
L ie cater provinzies tla Spania: Bizkaia, Gipuzkoa, Araba, Nafarroa y trëi tla Franzia: Lapurdi, Nafarroa Beherrea y Zuberoa. La primes trëi numinedes toca pra la Cumunità Autonoma Basca. Cun la mort dl ditatëur Francisco Franco tl 1975 y la fin dla ditatura ie l Paesc Basch dl sud ie unì spartì te doi aministrazions: la Cumunità Autonoma Basca (Paesc Basch dl vest) y Navarra (Paesc Basch dl est).
De duta la populazion che sta tl Paesc Basch rejona ntëur al 25% dla jënt basch, te cër raions deplù, te cërc de manco.
L Paesc Basch à nce na si bandiera, che ie – autramënter che la bandiera ladina, ufizialiseda y recunesciuda defin. La ie cuecena cun “x” vërt y sëuravia mo na crëusc blancia. Chësta bandiera udoven for inò tacheda ora. Daujin ala bandiera Euskara fovel nce suvënz la bandiera dla Palestina da udëi. “Sce n ie na mendranza ne possen nia resté neutrei y ndefrënc a chël che l suzed te Palestina”, me iel unì dit. Sciche la Palestina se sënt na gran pert de jënt basca for mo sotmetuda dala Spania y dala Franzia.
Spartì te doi stac, se urientea l popul basch for plu y plu a chësta doi gran naziunaliteies, jan de zes dal’autra pert dla cumenanza. La nfluënza dala Spania y dala Franzia vën for majera y majera. L’assimilazion à truep aspec: politics, linguistics, culturei, soziologics… La nfluënza di gran stac ie nce da abadé tla vita da uni di. Ntlëuta maioven p. ej. tla Spania da marënda danter la dodesc y mesa la un, al didancuei do mesa la doi o la 2. L ie nce da dì che tla Spania ne va l’ëura nia adum cun l tëmp. Vester tuchëssi da avëi l’ëura sciche tla Gran Bretania, ma l ditatëur Franco à ntlëuta ulù sfurzé su la medema ëura sciche tla Germania. Perchël iel mo scialdi linëus da sëira, scebën che l ie p. ej. bele la nuef. N leva nce scialdi plu tert, ajache l vën plu tert linëus.
Raions de orar tl’Europa3https://de.wikipedia.org/wiki/Datei:Time_zones_of_Europe.svg
| Bai | sci |
| Ez | no |
| Egun on! | Bon di! |
| Arratsalde on! | Bon domesdì! |
| Gabon! | Bona nuet! |
| Agur! | Assudëi! |
| Kaixo! | Oila! |
| Mesedez! | Prëibel! |
| Eskerrik asko! | De gra! |
| Barkatu! | Scusa! |
| On egin! | Bon apetit! |
| Ni Sofia naiz. | Ie son Sofia. |
| Ni Ortiseikoa naiz. | Ie son de Urtijëi. |
Rujeneda
L euskara ne n’ie mparentà cun degun’ autra rujeneda. Nce sce n sà spanuel, franzëus o nglëisc ne ntënden nët nia a scuté su. La rujeneda basca ie la sëula rujeneda pre-indoeuropea, chël uel dì che la fova bele iló mo dan che la rujenedes indoeuropeiches, donca la rujenedes neolatines, germaniches y slaves se à sparpanià ora tl’Europa. Povester assé che l basch ie la rujeneda plu vedla dl’Europa che ie mo n vita. Liej inant / Weiterlesen / Continua →
- 1https://en.wikipedia.org/wiki/Basque_Country_%28greater_region%29#/media/File:Euskal_Herria_Europa.png ↩︎
- 2https://www.alamy.com/administrative-map-of-the-french-and-spanish-part-of-the-basque-country-with-flag-image433582933.html ↩︎
- 3https://de.wikipedia.org/wiki/Datei:Time_zones_of_Europe.svg ↩︎



exklusiv in Erfahrung bringen konnte. Auf Nachfrage der Tageszeitung war Mair höflich, aber kurzangebunden: “Ich war drei Tage in Deutschland. Das war ein privater Ausflug, über den ich nichts sagen möchte.“



1a pert